Դատավորների նկատմամբ ԲԴԽ կարգապահական վարույթների ամփոփում 2023 թ հունվար ամսվա ընթացքում 

«Իրավունքների պաշտպանություն առանց սահմանների» ՀԿ-ն դիտարկել է Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից 2023 թվականի հունվարին քննված դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ 6 վարույթ։

Դրանցից 1-ը վերաբերել է Լոռու մարզի, 1-ը՝ Արմավիրի մարզի, 2-ը՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանների դատավորների։ 1-ը կայացվել է Վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական պալատի դատավորի, և ևս 1-ը՝ Վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի դատավորի նկատմամբ։

6 վարույթից 2-ով միջնորդությունները ԲԴԽ է ներկայացրել էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովը, իսկ մյուս 4-ով Արդարադատության նախարարությունը։ 

ԲԴԽ-ն 1 վարույթով մերժել է էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովի ներկայացրած միջնորդությունը, 1-ով բավարարել այն՝ հայտարարելով նկատողություն։ Նախարարության միջնորդությունները 2 վարույթով մերժվել է, 2 վարույթով բավարարվել՝ դադարեցնելով դատավորների լիազորությունները՝ էական կարգապահական խախտման հիմքով։

Միջնորդությունների էությունը

• Էթիկայի և կարգապահական հարցերի հանձնաժողովի ներկայացրած  առաջին միջնորդության հիմքում  դատավորի կողմից գործի վարույթը կասեցնելու մասին որոշման դեմ ներկայացված վերաքննիչ բողոքը վարույթ  ընդունելն ու հետագայում այն մերժելն է՝ այն հիմքով, որ  որոշումը բողոքաբերի համար բարենպաստ դատական ակտ է և,  որ բողոքաբերն ի սկզբանե չուներ այն բողոքարկելու իրավունք, մինչդեռ նշված հանգամանքը ենթակա էր պարզման բողոքի վարույթ ընդունելու փուլում: Բացի այդ, ըստ Հանձնաժողովի՝ Դատավորը կայացրել էր բողոքի քննությունը վերսկսելու մասին չպատճառաբանված որոշում:  ԲԴԽ-ն միջնորդությունը մերժվել է՝ համարելով, որ դատավորի խախտումը իր նվազ կարևորության պատճառով կարգապահական խախտում չի համարվում։ 

• Հանձնաժողովի 2-րդ միջնորդության հիմքում եղել է այն, որ Դիմումատուի կողմից ներկայացրած դիմումի ընդունելության հարցը այն վերադարձնելու միջոցով Դատավորը լուծել է սահմանված ժամկետի խախտմամբ՝ տևական ժամանակ զրկելով անձին արդար դատաքննության իրավունքից և օրինական սպասելիքներից։ Դատավորը Ֆինանսական համակարգի հաշտարարի կողմից կայացված որոշման հարկադիր կատարման համար կատարողական թերթ տալու պահանջի մասին դիմումի՝ օրենքով սահմանված 7 օրյա ժամկետում վարույթ ընդունելու և մեկամսյա ժամկետում դիմումը քննելու և որոշում կայացնելու փոխարեն դիմումը վերադարձնելու մասին որոշում է կայացրել օրենքով նախատեսված ժամկետից 9 ամիս հետո և այն հրապարակել և կողմերին է ուղարկել 1 տարի մեկ ամիս հետո։ ԲԴԽ-ն  բավարարել է  միջնորդությունը՝  դատավորին հայտարարելով նկատողություն։ 

• Նախարարության կողմից ներկայացված առաջին միջնորդության հիմքում Դատավորի կողմից  հայցադիմումը վարույթ ընդունելու մասին որոշումը և դրան կից փաստաթղթերը  պատասխանողներին սահմանված ժամկետից շուրջ 7 ամիս անց տրամադրելու հարցն էր, անգործություն դրսևորելն է, որի հետևանքով առանց անհրաժեշտության ձգձգել է գործի քննությունը և ուշ է նշանակել նախնական դատական նիստը: Ըստ ԲԴԽ  որոշման՝ թեև դատավորի արարքները ձևականորեն պարունակում են կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հիմքերի հատկանիշներ, սակայն նվազ կարևորության պատճառով կասկածի տակ չեն դնում դատավորի համապատասխանությունը իր կարգավիճակին:
  

• Նախարարության ներկայացրած հաջորդ միջնորդության հիմքում այն էր, որ դատարանը նույն քաղաքացիական գործի շրջանակում վերադարձրել է վճռաբեկ բողոքը՝ վարույթ ընդունելու հիմքերի բացակայության պատճառաբանությամբ, սակայն շուրջ 6 ամիս անց նույն գործով, նույն կողմի վերստին ներկայացված վճռաբեկ բողոքը վարույթ է ընդունել։Դատարանն իր կողմից թույլ տրված դատավարական խախտումների հետ միաժամանակ թույլ է տվել նաև res judicata (դատարանի վճիռները վերջնական լինելու) սկզբունքի, ինչպես նաև անձի՝ ՀՀ սահմանադրության 19-րդ հոդվածով, Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով և Կոնվենցիայի թիվ 1 Արձանագրության 1-ին հոդվածով երաշխավորված արդար դատաքննության և սեփականության իրավունքների խախտումներ։ ԲԴԽ կողմից դատավորին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու վերաբերյալ որոշումը հարուցվել էր Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճռի հիման վրա։  ԲԴԽ-ն բավարարել է  այս միջնորդությունը՝ դադարեցնելով Վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական պալատի դատավորի լիազորությունները՝ էական կարգապահական խախտման հիմքով: 

• 5-րդ՝ Նախարարության կողմից ներկայացված մյուս միջնորդության հիմքում այն էր, որ Դատավորը քննության առնելով մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը վերստին քննարկելու վերաբերյալ միջնորդությունը, որոշմամբ նշել է այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք չեն բխում քրեական վարույթի նյութերից, հաշվի չի առել մի շարք հանգամանքներ, ինչի արդյունքում գտել է, որ առկա չէ կալանավորման կիրառման հիմքեր: Ըստ Արդարադատության նախարարության՝ դատավորը իրարամերժ որոշումներ էր կայացրել գրեթե նույն փաստական տվյալների առկայության պայմաններում։ Ըստ ԲԴԽ որոշման, սակայն, դատավորը թույլ չի տվել նյութական և դատավարական իրավունքի որևէ խախտում, և մեղադրյալին կալանավորելու երկու տարբեր միջնորդություններում, որոնցում զետեղված փաստերն ակնհայտորեն տարբերվել են միմյանցից։ 

• 6-րդ՝ Նախարարության մեկ այլ միջնորդության հիմքում այն էր, որ քաղաքացիական գործով ներկայացված դիմումը չի բավարարել երեխա որդեգրելու վերաբերյալ դիմումին պարտադիր կցվող փաստաթղթերին ներկայացվող օրենսդրական պահանջը, Դատավորը երեխային որդեգրելու համար անհրաժեշտ օրենսդրական պայմանների բացակայությամբ չհիմնավորված և չպատճառաբանված վճիռ է կայացրել, այդ թվում՝ վճռով ամուսնության մեջ չգտնվող անձի կողմից որդեգրված երեխայի հոր ազգանվան հետ կապված հարցի լուծմամբ, որդեգրված երեխայի հոր ազգանունը՝ ըստ որդեգրել ցանկացող անձի կամահայտնության գրառմամբ թույլ տրված նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ է թույլ տվել։ ԲԴԽ-ն դատավորի գործողությունները գնահատել է որպես էական կարգապահական խախտում՝  բավարարելով ներկայացված միջնորդությունը։ 

Վերոնշյալ կարգապահական վարույթների դիտարկման ամբողջական արդյունքները կարտացոլվեն «Իրավունքների պաշտպանություն առանց սահմանների» ՀԿ-ի կողմից հրապարակվելիք զեկույցում։