2018 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 2019թ. հունվարը «Իրավունքների պաշտպանություն առանց սահմանների» հասարակական կազմակերպությունը Բաց Հասարակություն Հայաստանյան հիմնադրամի ֆինանսական աջակցությամբ իրականացրել է  «Դատական իշխանության անկախության երաշխավորումը Սահմանադրական փոփոխություններին համահունչ» ծրագիրը:

Ծրագրի նպատակն է եղել նպաստելու ՀՀ-ում իրականացվող դատական բարեփոխումների արդյունավետությանը՝ ներպետական օրենսդրության ու միջազգային փորձի ուսումնասիրության և  դատական իշխանության ինքնակառավարման մարմինների գործունեության մոնիթորինգի միջոցով:

Ծրագիրը բաղկացած է եղել երկու փուլից:

Ծրագրի առաջին փուլում կազմակերպության կողմից իրականացվել է մինչ 2018 թվականի Դատական օրենսգրքի ընդունումը գործող Արդարադատության խորհրդի գործունեության, գործառույթների ու կարգավիճակը կարգավորող օրենսդրական դաշտի ուսումնասիրություն՝ միջազգային չափանիշների լույսի ներքո:

Իրականացվել է նաև Արդարադատության խորհրդի կողմից դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու 2012-2017 թվականների որոշումների ուսումնասիրություն, որի ընթացքում վեր են հանվել գոյություն ունեցող ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ պրակտիկ խնդիրներ: Իրականացված հետազոտության հիման վրա պատրաստվել է զեկույց «Դատավորների կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու 2012-2017 թթ. պրակտիկան» թեմայով:

Ծրագրի երկրորդ փուլում կազմակերպությունն իրականացրել է նոր ձևավորված ՀՀ Բարձրագույն դատական խորհրդի կազմի, դրա ձևավորման ու գործառույթների ուսումնասիրություն՝ կրկին միջազգային չափանիշների լույսի ներքո, ինչպես նաև խորհրդի գործունեության մոնիթորինգ:

Կազմակերպության կողմից պատրաստվել է  Բարձրագույն Դատական Խորհրդի կողմից դատավորների նշանակման գործընթացի վերաբերյալ երկու տեղեկանք, որտեղ ներկայացվել են՝

  1. Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից դատավորների թեկնածուների նշանակման  գործընթացի ժամանակ դրսևորվող կամայականությունները, որոնք ունեցել են տարբեր դրսևորումներ և հիմնականում առնչվել են աշխատանքի նախկին փորձ չունեցող, մասնավոր կազմակերպությունների փաստաբան հանդիսացող դատավորի թեկնածուներին,
  2. Բարձրագույն դատական խորհրդի դրսևորած անօրինականություններն ու լիազորությունների չարաշահումը, դատավորների նշանակման գործառույթի իրականացման դիտարկումները, ԲԴԽ կողմից կայացված որոշումների օրինականությունը:

Երկրորդ փուլի ընթացքում կազմակերպության կողմից իրականացվել է հետազոտություն, որը նպատակ է ունեցել ներկայացնելու ՀՀ դատական իշխանության ինքնակառավարման մարմնի ձևավորման, լիազորությունների, գործունեության իրավական և գործնական համապատասխանությունը ինչպես ՀՀ Սահմանադրությանը, այնպես էլ ոլորտին առնչվող միջազգային չափանիշներին, վեր հանելու օրենսդրական և պրակտիկ խնդիրներն և ներկայացնելու դրանց լուծմանն ուղղված առաջարկությունները:

Միջազգային չափանիշների ուսումնասիրությունը ներառել էԵվրոպայի խորհրդի մարմինների կողմից ընդունված բանաձևերի, դիրքորոշումների և կարծիքների, այդ թվում՝ Եվրոպայի Խորհրդի Նախարարների կոմիտեի, Եվրոպական դատավորների խորհրդակցական խորհրդի, Վենետիկյան Հանձնաժողովի և այլ մարմինների կողմից ընդունված 90-ից ավելի փաստաթղթերի ուսումնասիրություն: Ուսումնասիրվել են նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի՝ ոլորտին առնչվող վճիռները:  Հետազոտության հիման վրա պատրաստվել է «Հայաստանի Հանրապետությունում դատական իշխանության ինքնակառավարման մարմինների գործունեությունը որպես դատական իշխանության անկախության երաշխիք» թեմայով զեկույցը:

Իրականացվել է նաև 2018 թվականի ապրիլի 9-ից մինչև նույն թվականի դեկտեմբերի 28-ը ընկած ժամանակահատվածում Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից հրապարակված թվով 188 որոշումների դուրսբերում և ուսումնասիրություն: Փորձագետների կողմից յուրաքանչյուր որոշում ենթարկվել է  ուսումնասիրության՝ ՀՀ դատական օրենսգրքի և Միջազգային չափանիշների շրջանակներում՝ պարզելով յուրաքանչյուր որոշման հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը, ինչպես նաև համապատասխանությունը ՀՀ դատական օրենսգրքին:

Միաժամանակ, կազմակերպության փորձագետները իրականացրել են հարցազրույցներ Բարձրագույն դատական խորհրդի գործունեության վերաբերյալ Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամների, փաստաբանների, դատավորների ու ոլորտի մասնագետների հետ: Հարցազրույցները ենթարկվել են բովանդակային վերլուծության՝  խնդիրների դուրսբերման նպատակով:

Կազմակերպությունը իրականացրել է նաև Արդարադատության խորհրդի կողմից կայացված կարգապահական պատասխանատվության վերաբերյալ որոշումների և Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից կայացված որոշումների համեմատական վերլուծություն:

Այս փուլում իրականացվել է նաև Բարձրագույն դատական խորհրդի դեմ ՀՀ վարչական դատարան ներկայացված հայցադիմումների ուսումնասիրություն, վարույթ ընդունված և դատավարության փուլում գտնվող գործերի վերաբերյալ դատական նիստերի մշտադիտարկում:

Ծրագրի շրջանակներում պատրաստված զեկույցները և հետազոտությունները գտնվում են ավարտման փուլում և կներկայացվեն ավելի ուշ: